Cilt: 17, No: 1 (Haziran 2026)

SUNUŞ

Değerli okurlar,

Dergimizin 17. cildinin 1. sayısı ile karşınızdayız. Yayın hayatımızın başlangıcından bugüne 73. defa bizi okurlarımızla buluşturan bu sayımız, TR dizin kapsamındaki yolculuğumuzun da önemli bir dönemecini ifade etmektedir. Araştırmacıların ulusal ve bilimsel içeriğe elektronik ortamda erişimlerini sağlamak amacıyla uluslararası standartlara uygun olarak geliştirilen TR Dizin kapsamında olmak, TÜRKİZ ailesi olarak şevk ve gayretimizi artırmıştır.

2026 yılının ilk yarısı sona ererken, küresel düzeyde ekonomik etkileri görülen ABD/İsrail-İran Savaşının artık nihayet bulduğu ümit edilmektedir. Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nı uluslararası sistemin ilgi merkezine çeviren bu savaş, aynı zamanda ABD-İsrail ilişkilerine, Çin ve Rusya’nın sistemdeki rollerine, asimetrik savaş olgusuna, kamuoyu-dış politika ilişkisine de hem popüler hem akademik düzeyde ilgiyi artırmıştır.

Bu savaş, aynı zamanda Türkiye’nin bir büyük komşusunun daha doğrudan saldırıya maruz kaldığı, dolayısıyla savaşın Türkiye sınırlarında nefes alıp verdiği riskli bir durumu ifade eder. Bununla birlikte, Rusya- Ukrayna Savaşı devam etmekte, Suriye’de taşlar yeni yeni yerine oturmakta, Lübnan’da ise İsrail saldırganlığı ve işgali sürmektedir.

Bu çerçevede, Düşünce Dünyasında TÜRKİZ Dergisi’nin bu sayısında altı makalenin doğrudan uluslararası ilişkiler alanında olmasının makul görülmesini bekleriz. Meyse GÜNGÖR ve Serdar KESGİN tarafından kaleme alınan ilk makalemiz “Kolektif Kimlikten Ulusal Çıkarlara: Türk Devletleri Teşkilatı Üyelerinin Kıbrıs Sorunundaki Tutumları” başlığını taşımaktadır. Bu araştırma makalesinde, Avrasya bölgesinde görece yeni ancak iddialı bir bölgesel işbirliği örgütü olarak yükselen Türk Devletleri Teşkilatı üyesi devletlerin Kıbrıs sorununa yaklaşımları tek tek ve ayrıntılı olarak tahlil edilmektedir. Hatırlanacağı üzere bazı üyelerin GKRY’de diplomatik temsillleri Türkiye’de epeyce tartışılmış, kimi çevrelerce bunun TDT’ye ilişkin algı ve kanaati olumsuz etkilediği yorumları yapılmıştı. Çalışma konuyu sathi değil derinlemesine inceleyen bir makaledir.

Meysune YAŞAR’ın “Türkiye and the Law of the Sea: A Strategic Perspective on Sovereignty” başlıklı makalesi, uluslararası deniz hukuku konusuna Türkiye bağlamında geniş bir pencere açmaktadır. Türkiye’nin 1982 tarihli BM Deniz Hukuku Sözleşmesine taraf olmayışı, Yunanistan ve GKRY başta olmak üzere çeşitli taraflarca özellikle dikkat çekilen bir husustur. Ancak Türkiye’nin deniz hukukuna ilişkin bu seçici ve stratejik egemenlik yaklaşımının tahlili pek fazla incelenmez. Makalenin İngilizce olmasının, özellikle Türkiye’nin konuya ilişkin yaklaşımının anlaşılmasına katkıda bulunacağı değerlendirilmiştir.

Mehmet Emin ERENDOR, Sharifa GİRİTLİOĞLU ve Levent DUMAN tarafından yazılan “Nation-Building and Foreign Policy: The Complex Dynamics of Kazakhstan-Russia Relations since Independence” başlıklı araştırma makalesinde Kazakistan-Rusya ilişkilerinin özgün dinamikleri incelenmektedir. Türk Dünyasının yüzölçümü bakımından en büyük parçası olan ve bağımsızlığından itibaren çok vektörlü dış politika izleyen Kazakistan’ın ulus inşa süreci ile iç dengeyi/uyumu gözetme mecburiyeti, demografik kırılganlıkları, kalkınma mecburiyeti ve jeopolitik riskleri bir arada değerlendirilmektedir.

Talha TURHAN’ın hazırladığı “Türk Siyasetinde Merkez-Çevre İlişkilerinin Yeniden Yapılanması: Ekonomik Merkezin Yer Değiştirişi ve Siyasal Sonuçları” başlıklı çalışma, siyaset bilimi ve Türk siyasal hayatı alanlarındaki çalışmalara ilgi çekici bir katkı girişimidir. Yazar bu çalışmada Adalet ve Kalkınma Partisi’nin iktidara gelişini hazırlayan süreci sosyo-ekonomik dinamikler çerçevesinde incelemekte, 1980’den sonra çıkış yapan ve İstanbul’dan çok Anadolu ağırlıklı olan yeni sermaye kesiminin gelişimi ile muhafazakâr demokrasi anlayışı arasında bir rabıta kurmaktadır.

Durdu Mehmet ÖZDEMİR’in, “ABD’nin Vekalet Savaşı Stratejisi ve Ortadoğu’da PYD Örneği” başlıklı makalesi, iki yönlü analiz içeren bir uluslararası ilişkiler makalesidir. Bu yönlerden biri ABD dış politikasına ilişkindir. İkinci yön ise Türkiye’nin yakından etkilendiği Suriye iç savaşı ve krizine ilişkindir. TASAV olarak farklı yayın türlerinde ilgi sahamıza girmiş olan Suriye krizi ve bu ülkedeki terör örgütleri, ÖZDEMİR’in makalesinde de ABD Dış politikası bağlamında ele alınmıştır. Çalışma, ABD Başkanlarının adlarıyla anılan doktrinel dönemleri, doğrudan savaşlara taraf olunanlar ve vekil aktör kullanılanlar olarak iki temel kategoriye ayırması bakımından özgün bir nitelik arz etmektedir. 2026 yılı başından itibaren büyük ölçüde tehdit olmaktan çıkarılan SDG/PYD’nin ABD yönetimlerince nasıl bir manivela unsuru olarak değerlendirildiği bu araştırma ile de tespit edilmektedir.

Kazakistan’la ilgili bir diğer makale ise Buket ÖNAL’ın araştırmasını ihtiva etmektedir. “Kazakistan’ın Terörizmle Mücadelesi ve Bölge Güvenliğindeki Rolü” başlıklı bu çalışma, Kazakistan’ın terör ve terörizmle mücadelesinde hangi yöntemleri kullandığı ve hangi bölgesel ve uluslararası iş birlikleri yaptığı hususunun yanında, bunun bölgesel güvenliğe etkilerini de tahlil etmeye yönelmiştir. Çalışmanın Türk dünyası ve bölgesel güvenlik odaklı akademik araştırmalara kaynak oluşturması beklenmektedir.

Zafer BEYİZ ve Erdem SÖYLER’in “İktisadi Faaliyet ve Çevre Kesişiminde Elektrikli Mobilitenin Potansiyel Etkisi: Türkiye’de Elektrikli Araç Edinme Niyeti Çerçevesinde Mikroekonometrik Bir Analiz” başlıklı makalesi ise dünyada giderek yaygınlaşan elektrikli araçlara, Türkiye’de bu araçlara yönelik ilgiye hem ekonomi hem işletme perspektifinden yaklaşan ilgi çekici bir araştırmadır. Karbon yakıtlı araçlara ilginin, çevresel zararları nedeniyle özellikle gelişmiş ülkelerde daha hızlı gerilemesine şahit olunurken binin üzerinde örneklemle gerçekleştirilen bu araştırma Türkiye’de de yaygınlaşmayı ve bunun sınırlarını/niteliklerini mercek altına almaktadır.

Rasim BAYRAKTAR’ın “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde Yardım ve Eğitim Amaçlı Hizmet Gösteren Yetim Himaye Kurumları (1900-2023 Yıllar)” başlıklı makalesi, bir yönüyle tarih, bir yönüyle sosyoloji çalışması gibi değerlendirilebilir. Azerbaycan’da 20. yüzyıl başında maarifçilik ve hayriyecilik olarak tavsif edilen iki önemli gelişme yaşanmıştır. Bunların arkasında hem enetelektüel hem ekonomik bir zemin vardır. Bu kapsamda hassaten savaşlar nedeniyle yetim kalmış çocukları korumayı ve onları eğitmeyi hedefleyen hayır girişimleri önemli yer tutar. Bayraktar, birincil kaynaklardan da yararlanarak kardeş Azerbaycan tarihinin bu numunevi sayfasına ışık tutmaktadır.

Azerbaycan’la ilgili bir diğer makale, Elnur İSMAYIL tarafından kaleme alınmış olan “Asymmetric Threats and State Resilience: Azerbaijan’s Counterterrorism Experience in the South Caucasus” başlıklı çalışmadır. Yazar bu makalede, Azerbaycan’ın üç farklı türde terör tehdidiyle karşı karşıya bulunduğunu, bunların İran, bazı Arap devletleri ve Ermeni kaynaklı terörizm eylemleri olduğunu belirtmekte, bunların örtüşen ve farklılaşan motivasyonları ile Azerbaycan’ın karşı tedbirlerini uluslararası ilişkiler çerçevesinde tahlil etmektedir.

Erol ŞİMŞEK, Fatma NALBANT ve Tuğrul KORKMAZ tarafından yapılan bir araştırma neticesinde ortaya çıkan “Dil, Kültür ve Halk Bağlamında Herder’in Milliyetçilik Düşüncesi: Kuramsal ve Tipolojik Bir Değerlendirme” başlıklı makale, siyaset bilimi alanına ilişkin değerli bir çalışmadır. Siyaset felsefesinin 18. Yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden Johann Gottfried Herder’in siyaset bilimi alanındaki yerini yeniden tayin etme iddiasındaki bu makale, milliyetçilik araştırmaları bakımından da kaynak oluşturabilecektir.

Dergimizin son makalesi hukuk alanına ilişkindir. Burak KAYA tarafından yazılan “İnsan Hakları Bağlamında Ceza İnfaz Kurumlarında Kıyafet, Beslenme ve Arama Koşulları” başlıklı makale, Türkiye’de tutuklu veya hükümlü kişilerin ceza infaz kurumlarında kıyafet, beslenme ve aranma koşullarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile Türk mevzuatının mukayeseli bir şekilde irdelenmesini amaçlamıştır. Bulgular doğrultusunda somut öneriler de içeren bu çalışmanın uygulayıcılara da katkı sunabileceği değerlendirilmektedir.

Yayın hayatında 16. senesini idrak eden dergimizin 73. Sayısıyla (17/1) okurlarının huzuruna çıkması, Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı (TASAV) ve Düşünce Dünyasında TÜRKİZ ailesi için gurur vesilesidir. Bugüne kadarki en yoğun makale müracaatını aldığımız bu sayımızla, sosyal bilimlerin belirli alanlarına katkı sunacak nitelikli ve çok yönlü bir içeriğe daha imza atmış bulunmaktayız. Sayımızın, okurlarımız ve akademik hayatımız açısından faydalı olmasını dilerken, sayının hakemleri, alan editörleri ve teknik ekipte emek veren herkese şükranlarımı sunuyorum.

Prof. Dr. Yalçın SARIKAYA
Editör

İÇİNDEKİLER